|
Kalp Yetersizliği Birliği
Yönetim Kurulu
Başkan:
Dr. Hakkı Kaya
Başkan Yardımcısı:
Dr. Selda Murat
Y.K. adına Koordinatör:
Dr. Ahmet Çelik
Üyeler
Dr. Anıl Şahin
Dr. Can Ramazan Öncel
Dr. İnci Tuğçe Çöllüoğlu
Dr. Nihan Kahya Eren
Dr. Sevgi Özcan
İleri Evre Kalp Yetersizliği, Kalp Nakli ve Mekanik Destek Sistemleri Alt Grubu
Üyeler:
Dr. Emre Demir
Dr. İbrahim Oğuz Karaca
Dr. Şeyda Günay Polatkan
Kardiyomiyopatiler Alt Grubu
Üyeler:
Dr. Cihan Öztürk
Dr. Seçkin Dereli
Dr. Senem Has Hasırcı
|
|
Geçmiş anket sonuçları
Bülten İstek Formu
|
 
The effects of exercise training on fatigue and dyspnea in heart failure. Eur J Cardiovasc Nurs. 2008 Jun;7(2):127-32.
KY Bülteni - Kalp yetersizliğinde egzersiz eğitiminin yorgunluk üzerine etkileri (MScN. Seyhan Çıtlık Sarıtaş)Kalp yetersizliğinde egzersiz eğitiminin yorgunluk üzerine etkileri
MScN. Seyhan Çıtlık Sarıtaş | Kalp yetersizliği (KY) hastaları için egzersiz eğitiminin fiziksel yararları gösterilmiştir.
Bu çalışmanın amacı 24 haftalık egzersiz eğitiminin KY semptomlarından yorgunluk ve dispne üzerine etkisini araştırmaktır. Bu pilot çalışma randomize, 2 grupta tekrarlı ölçümler şeklinde tasarlanmıştır. Hastaların 19’u erkek, 2’si kadın, yaş ortalaması 66.2±10.2 ve ejeksiyon fraksiyonu (EF) %28.4±7.4 idi. Girişim grubunda 15 hasta, 24 hafta boyunca haftada 3 kez aerobik ve direnç egzersizlerinden oluşan bir eğitim programını tamamladılar. Kontrol grubunda 6 hasta 24 hafta boyunca herhangi bir egzersiz programına tabi tutulmadılar. Hastaların Piper Yorgunluk Skalası’ndan aldıkları puanlar kontrol grubunda değişmezken egzersiz grubunda 24 hafta sonunda azalmıştır. Bu sonuçlar KY’li hastalarda egzersiz eğitiminin semptomlar üzerine (yorgunluk) yararlı etkilerini desteklemektedir. |
Egzersiz eğitimi, yaklaşık 5 milyon Amerikalı tarafından deneyimlenen dispne, yorgunluk
ve egzersiz intoleransını azaltmak için kritik bir strateji olabilir. KY’li hastalarda
sıklıkla görülen semptomlar, semptomların kötüleşmesi ve egzersizi tolere etmede
azalmaya neden olan bir durumu ve azalmış fiziksel aktiviteye yol açar.
Kalp yetersizliği olan hastalarda görülen yorgunluğun temel mekanizması zayıf olan
kalbin pompalama kapasitesi ve merkez hemodinamiklerinin katkısıdır. Yetersizlikli
vakalarda, bozulmuş kardiyak pompa, yorgunlukla sonuçlanan anaerobik metabolizmanın
atık ürünlerinin çıkışı ve yetersiz oksijen gönderiminden sorumludur.
Yorgunluğun temel fizyopatolojisini araştıran son kanıt, sadece merkezi hemodinamiklerden
ziyade kalp yetersizliği semptomlarına büyük ölçüde katkıda bulunan yapısal ve fonksiyonel
anormallikleri işaret eder. Kalp yetersizliğinde görülen iskelet kası değişiklikleri;
kas atrofisi, artmış glikolitik tip IIb fiberler, miyosin ağır zincirli tip IIb
fiberlerde azalma, yağ asitlerinin oksidasyonu için gerekli mitokondriyal enzimlerde
azalma ve azalmış mitokondriyal volüm yoğunluğuna neden olur.
İskelet kaslarındaki bu değişiklikler metabolize olan dokular tarafından gerekli
kanı pompalamak için kalbin yetersizliği tarafından tamamen açıklanamaz.
Yorgunluğun belirtileri bir zamanlar düşünüldüğü gibi sekonder kardiyak pompa yetersizliğinde
oksijen gönderim azlığından ziyade oksijenden faydalanmak için çalışan kasın yetersizliği
yüzünden olabilir. Bu özellikle hem aerobik hem de düzenli egzersizi içeren tedavide
belirtiye bir soru yöneltir.
Egzersiz eğitiminin yararlı etkilerini birkaç çalışma göstermiştir; bununla birlikte
bu çalışmaların çok azı KY için özel belirtilerden olan yorgunluğu araştırmıştır.
Egzersiz eğitimine semptomların cevabını inceleyen birkaç çalışmada sonuçlar yetersiz
kalmıştır.
Egzersiz eğitim çalışmaları iskelet kas yapı ve fonksiyonlarında düzelme göstermiştir.
Kas fiberlerinin büyüklüğünde ve tip I fiberlerinin sayısında artma, mitokondriyal
sayı artışı, oksidatif metabolizmada düzelme, sitokinler ve inflamasyon göstergelerinde
azalma ve anti-oksidatif enzim genlerinin miktarı egzersiz yapan KY’li hastaların
iskelet kaslarında artmıştır. Bu ise azalmış oksidatif stres ve azalmış inflamasyona
neden olanpro-inflamatuar aktivasyonda azalma, azalmış iskelet kas katabolizması
ve artmış iskelet kas gücüne dönüşür. İskelet kas fonksiyonlarındaki bu düzelmeler
yorgunluk semptomunun düzelmesine yardımcı olur.
Bu çalışmanın özel amacı:
- girişim ve kontrol grubunda yorgunluğunz aman içerisinde (bazal, 12 hafta
ve 24 hafta sonrasında) farklılığı test etmektir.
METOT
Bu çalışma KY kliniğinde kayıtlı tüm KY tedavisi alan hastalar alınarak
(N=23) randomize, 2 grupta tekrarlı ölçümler yapılarak dizayn edilmiştir. Hastalar
gelişigüzel 2:1 oranında girişim ve kontrol grubu olarak ayrılmıştır. Hastalar yaşam
kalitesi, durum, fonksiyonel ve egzersiz kapasitesine göre eşleştirilmiştir. Bu
eşleştirme sırasında Helsinki Deklerasyonu protokolüne uyulmuştur. Hastalardan,
katılım ve klinik uygulamalar için yazılı izin alınmıştır.
HASTALAR
Hastalar aşağıdaki şu kriterlere sahip idi: kişi, yer ve zaman olarak uygunluk;
İngilizce yazıp okuyabilme; NYHA stabil sınıf II, III veya 30 istirahat EF’si <%40
olan; ya iskemik ya da iskemik olmayan KY tanısı alanlar; KY için standart ilaç
tedavisi alanlar (diüretikler, ACE inhibitörleri ve B blokerler). Dışlama kriteri
olarak; 30 gün içerinde başka bir egzersiz eğitim programına (haftada 3 gün 30 dk
veya daha fazla süre), dekompanze KY kliniği bulunanlar ve şu medikal durumlar:
atriyal fibrilasyon, son 3 ay içerisinde akut miyokard infarktüsü, unstable angina
pektoris, son dönem renal hastalık veya egzersiz yapmayı engelleyecek ortopedik
problemler.
GİRİŞİM
Girişim 24 hafta haftada 3 gün olarak planlandı. Girişimin ilk 12 haftasında
(36 seans) hastanede standart yapılan rehabilitasyon programıyla tamamlandı. Hastalara
12. haftadan 24. haftaya kadar kendilerinden egzersiz yapmaları istendi. Her egzersiz
seansı 60 dk’da sonlandırıldı (5 dk ısınma safhası, 30 dk aerobik safhası, 20 dk
güçlenme/direnç egzersizi, 5 dk soğuma safhası). Dört farklı aerobik model (yürüme,
sabit bisiklet, kürek çekme ve kol çalışmaları)30 dk aerobik safha boyunca bireysel
toleransa göre yapıldı. Bu evrenin şiddeti temel kardiyopulmoner egzersiz testinden
elde edilen maksimum VO2’nin %60-85’i ve Borg skalasından alınan 12-14 puan tarafından
belirlenmiştir. 20 dk’lık direnç/güçlendirme egzersizi el ve ayaklara 1-10 Ib ağırlık
ile üst vücut egzersizi (askeri güç, biseps çalışması ve yan deltoid yükselişleri),
alt vücut egzersizlerinden (diz uzatma, yana ve kalça kaldırma) oluşmakta idi. 20
dk’lık direnç/güçlendirme egzersizinde duvara tırmanma, karın kaslarını çalıştırma
ve/veya kalçanın yana çevrilmesi de ayrıca vardı. 5 dk’lık ısınma ve 5 dk’lık soğuma
her seansta yapıldı. Sosyal öğrenme teorilerinden (amaç edinme, geri bildirim ve
problem çözme) iyileşmeyi kolaylaştırmak için girişim grubunda kullanıldı. Değerlendirme
toplam 24 haftalık girişim (amaç haftada 3 kez) için hedef seans sayısı üzerinden
yapıldı.
MATERYAL
Piper Yorgunluk Skalası (PYS)
PYS yorgunluğun özel belirtisini ölçmek için kullanıldı. Bu ölçek
yorgunluğun 4 bölümden ve 22 sorudan oluşur: davranış/şiddet alt boyutu
(6 madde); yorgunluğa atfedilen duygusal anlamı kapsayan duygulanım alt boyutu
(5 madde); yorgunluğun ruhsal, fiziksel ve duygusal semptomlarını yansıtan
duyusal alt boyutu (5 madde) ve yorgunluğun bilişsel fonksiyonları ve ruhsal
durumu etkileme düzeyini yansıtan bilişsel /ruhsal alt boyuttur
(6 madde). Her konu iki kelime ile bağdaştırılır (güçlü-zayıf). Her soru yorgunluğu
en iyi tanımlayan 1-10 puan üzerinden yapılır. Alt boyut puanları o alt boyutta
yer alan tüm maddelerin puanının toplanıp madde sayısına bölünmesiyle elde edilir.
Total yorgunluk puanı ise maddelerin toplanıp toplam madde sayısına bölünmesiyle
elde edilir. Ölçekte cevaplanmamış maddeler varsa o maddelerin puanı (alt boyutta
yer alan maddelerin en az %75-80'nine cevap verdi ise) alt boyutta cevaplanan maddelerin
puanı toplanıp cevaplanan madde sayısına bölünerek elde edilir ve daha sonra elde
edilen puan cevaplanmamış madde puanının yerine konup alt boyut puanı ve total yorgunluk
hesaplanır. Kanser hastalarında bu ölçeğin alfa değeri 0.92-0.98 idi. Bu çalışma
için alfa değeri 0.93-0.95 olarak hesaplandı. Sonuç olarak bu ölçeğin çok boyutlu
yorgunluk algılamasının değerlendirilmesinde güvenilir olduğu ve kalp yetersizliği
tanısı konmuş hastalarda kullanılmasının uygun olduğu belirlenmiştir.
VERİLERİN ANALİZİ
Tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma ve yüzdelik dağılımlar) çalışma
değişkenleri için hesaplandı. Küçük örneklem ve yetersiz grup büyüklüklerinde, girişim
ve kontrol gruplarında yorgunluğu değerlendirme için (temel, 12. hafta ve 24. hafta)
non-parametrik Friedman’s Varyans Analizi kullanıldı.
SONUÇLAR
Grup ve 21 hastanın tanıtıcı ve klinik özellikleri Tablo 1’de sunulmuştur. 23 hasta
çalışmaya katıldı. Ancak kontrol grubunda 1 hasta miyokard infarktüsü nedeniyle
öldü ve 1 hastada egzersizi devam ettiremeyecek kanser tanısı aldı. Bu yüzden çalışma
21 hasta ile tamamlandı. Hastalarda KY’nin tanılanmasından bu yana geçen süre, KY’nin
tipi (iskemik veya non-iskemik) ile yorgunluk arasında fark yok idi. Çalışmadaki
tüm hastalar Kafkas idi. Hastaların kullandıkları ilaç grupları (ACE inhibitörleri,
diüretikler) standart idi. Egzersizden kaynaklanan herhangi istenmeyen olayla karşılaşılmadı.
PYS’dan girişim ve kontrol gruplarındaki hastaların aldıkları puanlar arasında anlamlı
bir şekilde fark var idi (p<0.05).
Tablo 1. Tanıtıcı ve Klinik Özellikler
|
Özellikler
Egzersiz grubu Kontrol grubu
(n=15)
(n=6)
Ort. SD
Ort. SD
|
|
Yaş (yıl)
66.3 9.6
66.0 12.6
EF(%)
27.9 7.0
29.7 8.7
BMI
27.8 5.9
24.6 4.4
Tanı süresi
2.6 2.0
2.0 1.0
Özellikler
n
%
n
%
|
|
Cinsiyet
Erkek
13 86.7
6
100.0
Kadın
2 13.3
0
0
KY etiyoloji
İskemik
10 66.7
5
83.3
Non-iskemik 5
33.3 1
16.7
NYHA sınıf
Sınıf II
3 20.0
5
83.3
Sınıf III
10 66.7
1
16.7
Sınıf IV
2 13.3
0
0
|
TARTIŞMA
KY tanısı alanlarda zamanla yorgunluk
belirtileri görülmeye başlar. Bu konu ile ilgili yapılan ilk çalışmaların sonuçları
tutarsızlık gösteriştir. Bunun nedeni ise yorgunluğu ölçmede kullanılan ölçeklerdendir.
Yorgunluk ile ilgili yapılan çalışmalar zamanla değişiklik göstermemiştir. PYS’da
ise yorgunluğu değerlendirmek daha kolay ve subjektiftir. Bunu ise soruların 1-10
arasında puanlamasının olmasındandır. Sorulara verilen cevaplar iki kelimeyle bağdaştırılmakta
idi: canlı-cansız, uyanık-uykulu, güçlü-zayıf, dinç-yorgun, enerjili-güçsüz. Egzersize
iskelet kaslarının cevabındaki fizyolojik değişiklikleri bu çalışmada PYS’nın alt
başlıkları sayesinde değerlendirmek mümkün olmuştur. Hastaların PYS’dan aldıkları
puanlar Tablo 2’de gösterilmiştir.
Tablo2. Zamanla PYS Ölçeğinden Alınan Puanların Friedman Varyans Analiz Değerleri
(temel, 12 hafta, 24 hafta)
|
Temel
12 hafta 24 hafta
Ki-kare
Ort(SD) Ort(SD)
Ort(SD)
p değeri
|
|
PYS
Total yorgunluk
Kontrol
5.83(1.61)
4.30(2.31) 4.74(2.33)
p=.17
Egzersiz
3.04(2.41)
2.45(2.01) 1.96(1.83)
P=.23
Davranış
Kontrol
6.21(2.69) 4.38(2.83)
4.71(3.55) p=.11
Egzersiz
2.58(2.76) 1.84(2.42)
2.11(2.01) p=.34
Duygulanım
Kontrol
7.13(1.41)
3.87(2.80)
4.87(2.86) p=.18
Egzersiz 2.94(2.57)
2.60(2.45)
1.77(2.30) p=.56
Duyusal
Kontrol
5.85(1.64) 4.80(2.38)
5.10(1.59) p=.63
Egzersiz
3.95(2.90) 3.13(2.27)
2.47(2.45) p=.04
Bilişsel
Kontrol
5.13(1.64) 4.38(2.32)
5.42(1.83) p=.11
Egzersiz
2.35(2.12)
2.06(1.76) 1.32(1.28)
p=.15
|
|
