Av. Arb. Yaşar Beygo

Bir tıbbi uygulama nedeniyle idare aleyhine tazminata hükmedilmesi, hekim açısından önemli bir soruyu beraberinde getirir: Ödenen bedel kendisinden geri istenebilir mi? Mesleki Sorumluluk Kuruluna ilişkin düzenlemeler, kamuda çalışan hekimlerin bu konudaki sorumluluğunu belirli koşullara bağlamıştır. Soruşturma izni verilmesi, hekime şahsen rücu edilmesi ve sigorta şirketinden ödeme istenmesi farklı hukuki süreçlerdir. Hekimin haklarını kullanabilmesi, bu ayrımları ve görev yaptığı statüye ilişkin hükümleri bilmesine bağlıdır.

Kurulun görevleri ve çalışma usulü
Mesleki Sorumluluk Kurulu, 27 Mayıs 2022’de yayımlanan 7406 sayılı Kanunla, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun Ek 18. maddesi uyarınca oluşturulmuştur. Sağlık Bakanlığı bünyesinde çalışan Kurul, kapsama giren tıbbi işlem ve uygulamalar nedeniyle ceza soruşturmasına izin verilip verilmeyeceğine karar verir. İdarenin ödediği tazminatın ilgili sağlık meslek mensubundan geri istenip istenmeyeceğini ve istenecek miktarı da değerlendirir [1].

Bakan yardımcısının başkanlık ettiği Kurul yedi üyeden oluşur. İlgili genel müdürler veya yardımcıları ile biri dâhilî, diğeri cerrahi branştan profesör veya doçent unvanlı iki hekim Kurulda yer alır. Ayda en az bir kez toplanır. Toplantı ve karar için en az dört üye gerekir; kararlar gerekçeli olarak yazılır. Gerektiğinde ihtisas komisyonlarından ve yetkili bilimsel kurumlardan görüş alınabilmesi, incelenen olayın tıbbi yönünün aydınlatılmasına yardımcı olur [1, 2].

Soruşturma izni ve itiraz hakkı
Soruşturma izni usulü, kamu ve özel sağlık kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde çalışan sağlık meslek mensuplarının muayene, teşhis ve tedaviye ilişkin işlem ve uygulamalarını kapsar. Ancak 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53. maddesindeki soruşturma usulüne tabi olanlar için farklı hükümler geçerlidir. Tıbbi uygulama dışındaki fiiller de bu izin sistemine girmez. Bu yüzden bir şikâyetle karşılaşıldığında, hem hekimin görev yaptığı statüye hem de şikâyetin hangi fiile ilişkin olduğuna bakılmalıdır [1, 2].

Kurul, ön incelemeyi kendisi yapabileceği gibi görevlendirdiği kişilere de yaptırabilir. Dosyadaki bilgi ve belgelerle ön inceleme raporunu değerlendirerek gerekçeli kararını verir. Yönetmelikteki altmış günlük süre, yetkili merciin ön inceleme onayını verdiği tarihte başlar. Zorunlu hâllerde bu süre bir kez, en fazla otuz gün uzatılabilir. Hakkında soruşturma izni verilen hekim, tebliğden itibaren on gün içinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edebilir. İzin verilmemesi hâlinde ise Cumhuriyet başsavcılığı ve şikâyetçinin itiraz hakkı vardır [2, 3].
Soruşturma izni, hekimin suçlu bulunduğu anlamına gelmez. Kurulun bu kararı, savcılığın ceza soruşturmasını yürütebilmesini sağlar. Fiilin suç oluşturup oluşturmadığı adli süreçte incelenir. Dolayısıyla izin verilmiş olması, tek başına hekime tazminat borcu yüklemez.

Hekime şahsen rücu edilmesinin koşulları
Rücu, idarenin ödediği bedeli hukuken sorumlu kişiden geri istemesidir. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan sağlık meslek mensupları bakımından, kapsama giren tıbbi işlem nedeniyle tazminat ödenmiş olması, bu bedelin hekimden istenmesi için yeterli değildir. Yönetmelik, hekimin kasten görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullandığının kesinleşmiş ceza mahkemesi kararıyla tespit edilmesini arar. Kurul, bu kararı ve hekimin tazminata konu olaydaki kusur oranını dikkate alarak rücu edilip edilmeyeceğine ve edilecek miktara karar verir [2].
Örneğin, bilirkişi raporunda hekime kusur yüklenmiş olması, kendi başına şahsen rücuya yeterli değildir. Taksirli bir fiil nedeniyle verilen mahkûmiyet kararı da bu özel düzenlemede aranan koşulu tek başına karşılamaz. Bununla birlikte, kapsam dışındaki fiiller için genel sorumluluk hükümleri geçerliliğini korur. Özel sağlık kuruluşlarında çalışan veya serbest çalışan hekimlerin tazminat sorumluluğu da kamudaki bu düzenlemeyle aynı şekilde ele alınamaz.

Kurulun şahsen rücu kararını, ilgili ceza mahkemesi kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde vermesi öngörülmüştür. Devlet üniversitelerinde çalışanlar için ayrıca üniversitenin vereceği nihai karar söz konusudur. Üniversite, Kurul kararını ve varsa kesinleşmiş ceza mahkemesi kararını dikkate alarak, Kurul kararının bildiriminden itibaren altı ay içinde karar verir. Bu nedenle üniversitede görev yapan hekimlerin dosyalarında, Kurul aşamasından sonraki süreç de takip edilmelidir. [1–3]

Sigorta şirketinden tazminat talebi
1 Mart 2024’te yürürlüğe giren 7496 sayılı Kanun, idarenin sigorta şirketinden talepte bulunmasını açıkça düzenlemiştir. İdare, kesinleşmiş mahkeme kararında hükmedilen tazminatı ödedikten sonra, zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortası bulunan ilgili sağlık meslek mensubunun hukuken yerine geçer. Ödediği bedeli, avukatlık vekâlet ücreti ve yargılama masrafları dâhil, hekimin kusuru oranında ve poliçe teminatı içinde sigorta şirketinden ister. Kamu kurumları ve devlet üniversiteleri için geçerli olan bu düzenleme, 5 Haziran 2025’te yönetmeliğe de yansıtılmıştır. [1, 3]
Sigorta şirketine başvuruda, hekime şahsen rücu için aranan nitelikte bir ceza mahkûmiyeti gerekmez. Tıbbi uygulamadaki kusur veya görevin yerine getirilmesinde ihmal ya da gecikme de talebe dayanak olabilir. Ancak hekimin zarardaki payı ve poliçenin kapsamı belirlenmelidir. Bir dosyada kusur bulunması, ödenen tutarın tamamının sigortacıdan alınabileceğini göstermez. Aynı şekilde, sigorta limitini aşan tutar da kendiliğinden hekimin borcu hâline gelmez.

Bakanlık uygulamasında bu işlemler, hukuk ve muhakemat birimleriyle Mesleki Sorumluluk Kurulu il koordinatörlüklerinin iş birliğiyle yürütülür. Mahkeme kararları, kusur raporları, ödeme belgeleri ve poliçe bilgileri birlikte incelenir. Hekime gelen bir yazıda kusur incelemesinden söz ediliyorsa, incelemenin hangi amaçla yapıldığına dikkat edilmelidir. Sigorta şirketinden talepte bulunmak için yapılan inceleme, hekime şahsen rücu edilmesine ilişkin incelemeyle aynı şey değildir. [6]

Hekimlik uygulamasında dikkat edilecek noktalar
Tanı, tedavi ve takip sürecine birden fazla hekimin veya sağlık çalışanının katıldığı durumlarda, her kişinin olaya katkısı ayrı incelenmelidir. Bir gecikmenin klinik karardan, konsültasyon veya sevk sürecinden ya da cihaz ve personel eksikliğinden kaynaklanması farklı değerlendirmeleri gerektirir. Kurumun organizasyonuna ilişkin bir eksikliğin doğrudan hekimin tıbbi kusuru olarak kabul edilmesi, rücu bakımından da yanlış bir sonuca götürebilir. Bu ayrım, branşı ne olursa olsun bütün hekimler için önemlidir.

Hasta dosyası, hekimin verdiği kararın gerekçesini gösterebilmelidir. Muayene bulguları, istenen tetkikler, konsültasyon görüşleri ve tedaviye ilişkin kararlar zamanında kaydedilmelidir. Sevk veya taburculuk sırasında yapılan açıklamalar da dosyada yer almalıdır. Bu kayıtlar, sonradan yapılacak bir incelemede kararın dayanaklarını ortaya koyarken tedaviyi devralan hekimin hastayı doğru değerlendirmesine de yardımcı olur.
Tedaviden beklenen sonucun alınamaması tek başına kusur göstermez. Tıbbi Deontoloji Nizamnamesinin 13. maddesi, hekimin bilimsel gereklere uygun tanı ve tedavi uygulamasını esas alır. Olumsuz sonuç incelenirken, olay sırasındaki bulgular, gösterilen özen ve takip süreci değerlendirilmelidir. Bir durumun komplikasyon olarak adlandırılması da incelemeyi sona erdirmez; komplikasyonun fark edilmesi ve yönetilmesi ayrıca ele alınmalıdır [7].

Aydınlatılmış onamda ise hastaya imza attırılmasıyla yetinilmemelidir. Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca işlemin niteliği, alternatifleri, muhtemel riskleri ve tedavinin reddedilmesinin sonuçları, hastanın anlayabileceği bir dille açıklanmalıdır. Rıza formunun gerektiği durumlarda bu bilgiler sözlü olarak da aktarılır. Rızanın aranmadığı acil durumların koşulları ve yapılan müdahale kayda geçirilmelidir. Bu kurallar kamu, özel ve serbest hekimlik uygulamalarında gözetilmelidir [8].

Yeni rücu düzenlemesi, zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortası yaptırma yükümlülüğünü kaldırmamıştır. Poliçe kesintisiz yenilenmeli, öğrenilen tazminat talebi veya dava sigortacıya süresinde bildirilmelidir. Genel şartlarda, sigortacının belirli hâllerde sigortalıya rücu edebilmesine ilişkin hükümler de bulunur. İdarenin hekime şahsen rücu etmesine getirilen sınırlama, sigorta sözleşmesinden doğan bütün yükümlülükleri ortadan kaldırmaz [4, 5].
1 Kasım 2025’te yürürlüğe giren tarife değişikliğiyle olay başına azami teminatlar I. Risk grubunda 1 milyon TL, II. Grupta 2 milyon TL, III. Grupta 3 milyon TL ve IV. Grupta 4 milyon TL olarak belirlenmiştir. Sözleşme kapsamında toplam üst sınır 9 milyon TL’dir. Her hekim, branşına ve yürüttüğü faaliyete uygun risk grubunu kontrol etmelidir. Somut dosyada geçerli limit ise ilgili poliçenin tarihi ve hükümleri incelenerek belirlenir; yeni tutarlar eski poliçelere kendiliğinden uygulanmaz. [4]

Mesleki Sorumluluk Kuruluna ilişkin düzenlemeler, kamuda çalışan hekimlere şahsen rücu edilmesini belirli koşullara bağlamıştır. İdarenin tazminat ödemesi veya hekime kusur yüklenmesi, tek başına hekimin şahsen borçlandırılması için yeterli değildir. Soruşturma izni, hekime şahsen rücu ve sigorta şirketinden tazminat talebi, kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Sigorta teminatını aşan bir tutarın bulunması da bu tutarın doğrudan hekimden istenebileceği anlamına gelmez.

Hekimler açısından bu ayrımları bilmek kadar, kendilerine bildirilen işlemin niteliğini doğru belirlemek ve itiraz ile sigortacıya bildirim sürelerini gözetmek de önemlidir. Tıbbi kararların gerekçelerini ortaya koyan hasta kayıtları, usulüne uygun aydınlatma ve kesintisiz sigorta güvencesi, hukuki süreçte hekimin haklarını korumasına yardımcı olur. Bu nedenle her dosya, hekimin çalışma statüsü, olayın özellikleri ve ilgili poliçenin hükümleri birlikte ele alınarak değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

1. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Ek 18. madde; 7406 ve 7496 sayılı kanunlarla getirilen düzenlemeler.
2. Sağlık Meslek Mensuplarının Tıbbî İşlem ve Uygulamaları Nedeniyle Soruşturulmasına ve İdarece Ödenen Tazminatın Rücu Edilmesine Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 15.06.2022, sayı 31867; 5, 6 ve 9–13. maddeler.
3. Aynı Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 05.06.2025, sayı 32921; 7, 9 ve 10. maddeler.
4. 1219 sayılı Kanun, Ek 12. madde; Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Tarife ve Talimatı ile Risk Grupları Tablosu. Teminat değişikliği: Resmî Gazete, 07.08.2025, sayı 32979; yürürlük 01.11.2025.
5. Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları; özellikle A.1, B.2 ve B.6.
6. Sağlık Bakanlığı. Mesleki Sorumluluk Kurulu İl Koordinatörlüğünün görevleri. Bayburt İl Sağlık Müdürlüğü, 07.11.2025.
7. Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi. Resmî Gazete, 19.02.1960, sayı 10436; 13 ve 14. maddeler.
8. Hasta Hakları Yönetmeliği. Resmî Gazete, 01.08.1998, sayı 23420; 14–18,