Ayın Vakası

Amlodipin Kullanımına Bağlı Gingival Hiperplazi

İki olgu eşliğinde güncel literatürün gözden geçirilmesi

Giriş

Amlodipin, hipertansiyon tedavisinde yaygın olarak kullanılan dihidropiridin grubu bir kalsiyum kanal blokeridir. Periferik ödem, baş ağrısı ve flushing en sık yan etkileri olmakla birlikte nadir görülen ancak klinik açıdan önemli advers etkilerden biri gingival hiperplazidir. Bu yazıda amlodipin kullanımına bağlı gelişen iki olgu sunulmuş ve konu güncel literatür ışığında özetlenmiştir.

Olgu 1

Hasta: 52 yaş kadın. İlaç raporu yenilemek için başvurdu. Özgeçmişinde hipertansiyon mevcuttu.

Kullandığı ilaçlar: Perindopril 10 mg + indapamid 2,5 mg ve amlodipin 10 mg.

Fizik muayene: Ofis tansiyon ölçümü 128/83 mmHg. Kardiyak üfürüm yok, solunum sesleri doğal, dört ekstremite distal nabızları açık.

Laboratuvar: AKŞ 96 mg/dL, total kolesterol 202 mg/dL, LDL-K 122 mg/dL, HDL-K 71 mg/dL, trigliserid 60 mg/dL, kreatinin 0,91 mg/dL, sodyum 137 mg/dL, potasyum 4,1 mEq/dL, eGFR 98 ml/dk/1,73 m2, TSH ve tam kan sayımı normal sınırlarda.

Tanısal değerlendirme: Hasta 1 yıldır diş etlerinde büyüme olduğunu ifade etti. Yaklaşık 1,5 yıldır amlodipin 10 mg kullanıyordu. Gingival hiperplazi olarak değerlendirilip amlodipin tedavisi kesildi, nebivolol 5 mg eklendi. Diş hekimine yönlendirildi ve tansiyon takipleri ile kontrole çağrıldı.

Olgu 2

Hasta: 55 yaş kadın. Diş eti problemleri nedeniyle diş hekimine başvurmuş, amlodipin yan etkisi olabileceği düşünülerek kardiyolojiye yönlendirilmişti. Özgeçmişinde hipertansiyon, diabetes mellitus ve SVO mevcuttu.

Kullandığı ilaçlar: Perindopril 5 mg + indapamid 1,25 mg, amlodipin 10 mg, rosuvastatin 20 mg ve asetilsalisilik asit 100 mg.

Fizik muayene: Ofis tansiyon ölçümü 124/77 mmHg. Kardiyak üfürüm yok, solunum sesleri doğal, dört ekstremite distal nabızları açık.

Laboratuvar ve görüntüleme: AKŞ 113 mg/dL, total kolesterol 287 mg/dL, LDL-K 199 mg/dL, HDL-K 61 mg/dL, trigliserid 349 mg/dL, kreatinin 0,76 mg/dL, sodyum 143 mg/dL, potasyum 4,7 mEq/dL, eGFR 88 ml/dk/1,73 m2, TSH 0,75 mIU/L, T4 0,69 ng/dL, tam kan sayımı normal. EKG normal sinüs ritmi; transtorasik ekokardiyografide LVEF %60, IVS 1,2 mm, SVAD 1,1 mm, G1DD.

Tanısal değerlendirme: Hasta gingival hiperplazi olarak değerlendirilip amlodipin tedavisi kesildi. Ara ara çarpıntı şikayeti de olması nedeniyle nebivolol 5 mg eklendi. Diş hekimine yönlendirildi ve tansiyon takipleri ile kontrole çağrıldı. Kontrolünde 1 haftalık tansiyon değerlerinin ortalaması 128/79 mmHg olarak hesaplandı; tedavi devamı önerildi ve periodontiste yönlendirildi.

Tartışma

Kalsiyum kanal blokerleri primer hipertansiyon tedavisinde sık kullanılan antihipertansif ilaçlar arasında yer almakta olup özellikle yaşlı hastalarda, izole sistolik hipertansiyonda ve kombine tedavilerde tercih edilmektedir. Dihidropiridin grubu ajanların en sık görülen yan etkileri periferik ödem, baş ağrısı, flushing, baş dönmesi ve çarpıntıdır. Daha nadir ancak klinik açıdan önemli yan etkilerden biri ilaç ilişkili gingival hiperplazidir.

İlaç ilişkili gingival hiperplazi; fenitoin, siklosporin ve kalsiyum kanal blokerleri ile ilişkilidir. Kalsiyum kanal blokerleri içinde nifedipin en yüksek riskli ajan olarak kabul edilirken, amlodipin ile prevalans yaklaşık %1,3-3,3 arasında bildirilmektedir.

Patogenezde gingival fibroblast proliferasyonu, kollajen yıkımında azalma, ekstrasellüler matriks birikimi ve kronik inflamasyonun rol oynadığı düşünülmektedir. Kötü ağız hijyeni, periodontal hastalık, yüksek doz, uzun süreli kullanım ve erkek cinsiyet başlıca risk faktörleridir.

Lezyonlar çoğunlukla interdental papillalardan başlar ve ön dişlerde belirgindir. Hastalarda diş eti büyümesi, kanama, estetik kaygı, ağız hijyeninde bozulma ve çiğneme güçlüğü gelişebilir.

Tedavinin temelini erken tanı oluşturur. Profesyonel periodontal bakım ve etkin ağız hijyeni ilk basamak yaklaşımdır. Kan basıncı kontrolü açısından uygunsa amlodipinin alternatif bir antihipertansif ile değiştirilmesi düşünülmelidir. İleri olgularda gingivektomi veya periodontal cerrahi gerekebilir.

Kardiyologlar İçin Pratik Mesajlar

• Amlodipin kullanan hastalarda diş eti büyümesi aktif olarak sorgulanmalıdır.
• İlaç öyküsü ve ağız hijyeni birlikte değerlendirilmelidir.
• Erken periodontal tedavi cerrahi gereksinimini azaltabilir.
• Uygun hastalarda alternatif antihipertansif tedavi düşünülmelidir.
• Kardiyoloji ve diş hekimliği iş birliği tedavi başarısını artırır.

Kaynaklar

1. McEvoy JW, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J. 2024.
2. Marshall RI, Bartold PM. A clinical review of drug-induced gingival overgrowth. Aust Dent J. 1999.
3. Livada R, Shiloah J. Calcium channel blocker-induced gingival enlargement. J Hum Hypertens. 2014.
4. Trackman PC, Kantarci A. Molecular mechanisms of drug-induced gingival overgrowth. J Dent Res. 2015.
5. StatPearls. Drug-Induced Gingival Overgrowth. Updated 2024.